Ülkemizde kamudaki mevcut veteriner hekim istihdamı ile
gerek hayvan sağlığı, gerekse halk sağlığını korumada, bu amaçlara yönelik
kontrol ve sertifikasyon hizmetlerini yürütmede gerek sayısal, gerekse yapısal
yetersizliğin hat safhada olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Tarım ve
Köyişleri Bakanlığı Merkez ve taşra yapılanmasının bu yetersizliğe olumsuz
katkısının ise problemi kat kat artırdığı genel kabul haline gelmiştir.
AB uyum sürecinde Türkiye'nin her türlü siyasi ve sosyal
kriterlere uyum sağlasa bile veteriner mevzuatının uyumlu hale getirilmediği,
hayvan sağlığı ve veteriner halk sağlığı kriterlerinin yerine getirilmediği
takdirde AB'ne girmenin mümkün olmadığı ve bu konuda istisna veya yumuşak
geçişin olamayacağı AB TAIEX Ofisi Uzmanlarınca çok net olarak ifade
edilmektedir. Bunun ötesinde AB entegrasyon öncesinde bu konuda mevzuat ve
uygulamada uyum sağlanmadan ihracat imkanı bulunmamaktadır. Hayvansal üründe
üretim fazlamız olan yegane ürünlerden beyaz et krizinin temeli de buna
dayanmaktadır.
Hayvansal ürünlerin kontrol ve denetiminin üretimden satışa
ve tüketime kadar nicelik ve nitelik olarak yetersizliği, ihracata engel
olması nedeniyle ülkemizi ciddi boyutta ekonomik şekilde zarara uğratırken yurt
içi tüketiminde önemli bir gıda güvenliği ve halk sağlığı probleminin varlığını
ortaya koymaktadır. Her şeyden önce halkımızın sağlığı için sağlıklı çalışır ve
güvenilir bir veteriner kontrol sisteminin gecikilmeden oluşturulması
gereklidir.
Bu durumda tebliği yayınlanan, her ne kadar içerik ve
kapsam olarak yeterli görülmese de, her yönüyle eksiği çok olsa da bir ilk adım
olması nedeniyle aksak da olsa yürürlüğe konulmasını beklediğimiz
"yetkilendirilmiş veteriner hekimlik" konusunun netleşmesi arzu edilmektedir.
Ülkemizdeki hayvan sağlığı ve gıda güvenliği hizmetlerinin
düzenlenmesine katkı sağlaması ümit ve temennisiyle AB'nde yetkilendirmiş
veteriner hekim uygulamasına benzer ABD'de yürütülen "akredite veteriner
hekimlik" uygulamasını bilginize sunuyoruz.
1921 yılında, Amerikan Tarım Dairesi (USDA) özel veteriner
hekimlerin hayvan hastalıklarının takibi konusunda Federal veteriner hekimlere
yardımcı olmalarını sağlamak amacıyla akredite veteriner hekimlik programını
yürürlüğe koymuştur. Bugün, Bitki ve Hayvan sağlığı Kontrol Servisi (APHIS),
akredite veteriner hekimler, ve Devlet hayvan sağlığı elemanları işbirliği
içerisinde ve Ulusal Veteriner Hekim Akreditasyon Programı (NVAP) içerisinde
çalışmaktadırlar. NVAP'nin hedefi, ABD'deki hayvanları olumsuz etkileyen
hastalıkları önleyerek, kontrol ederek ve tedavi ederek ABD hayvanlarının
sağlığını, kalitesini ve pazarlanabilirliğini idame ettirmek ve iyileştirmektir.
23 Kasım 1992'de APHIS, akreditasyonu eyaletlerden ziyade
ülke bazında başlatmıştır. Ulusal bir program oluşturulması APHIS'e ülke çapında
yeterli sayıda akredite veteriner hekim bulunduğu garantisini sağlamıştır.
Ulusal program aynı zamanda akreditasyon prosedürlerini ve akredite olma
şartlarını standartlaştırmıştır. Bu sayede tek tip bir başvuru programı
uygulanabilmiştir. APHIS, eleme sınavı yerine kapsamlı bir oryantasyon
programını uygulamaya koymuştur.
Akredite veteriner hekimler, ABD'de hayvancılık ve
hastalıklarla mücadele programının omurgasıdır. ABD'de muayene, kontrol, test
uygulama ve sertifikasyon gibi resmi faaliyetlerin çoğunluğu akredite veteriner
hekimler tarafından yürütülmektedir. ABD deki tüm veteriner hekimlerin %80'den
fazlası akreditedir.
Hayvan nakliyesi ve ihracatı ile uğraşan firmalar da sevk
edilen hayvanların gittikleri eyalet yada ülkeye hastalık taşımayacağının
teminatını almak açısından büyük oranda akredite veteriner hekimlere bağımlıdır.
Akreditasyon programı ABD hayvancılık endüstrisinin ayrılmaz bir parçası haline
gelmiştir.
Devlet Veteriner Hekimi İle Birlikte Çalışmak
NVAP (Ulusal Veteriner Hekim Akreditasyon Programı) ve
APHIS ,akredite veteriner hekimler ve Devlet Hayvan Sağlığı Elemanları
arasındaki karşılıklı saygı ve mesleki ortaklığa dayanmaktadır. Global ekonomik
yapıya olan yönelim ile bu ortaklar Amerikan Tarımını desteklemek için gittikçe
daha yakın çalışmaktadırlar. Bu amaçla:
Programın yükümlülüklerini anlamaları gereklidir.
Program homojen ve kesintisiz olarak sürdürülmelidir.
Programın bütünlüğü korunmalıdır.
Akreditasyonun Faydaları
Akredite olmakla, bir veteriner hekim müşterilerine daha
fazla hizmet sunabilmektedir. Örneğin, Çiftlik hayvanları veteriner hekimleri,
akredite oldukları takdirde hastalık salgınları da dahil, alımsatım ve nakliye
gibi konularda müşterilerine daha yaygın hizmet verebilir. Akredite küçük hayvan
hekimleri, evcil hayvanların yada kuşların sahipleri ile birlikte yurt içi veya
yurtdışı seyahat edebilmeleri için gerekli eşlik sertifikalarını tanzim
edebilirler.
NVAP'a Katılım
Veteriner hekim akreditasyonu, isteğe bağlı bir programdır
ve Federal Hükümet tarafından alınmış zorlayıcı bir tedbir yoktur. NVAP'a
katılan akredite veteriner hekimler Federal Yönetmeliklerdeki görevlerini
standart olarak yerine getirmekle yükümlü olurlar.
Ulusal Olarak Akredite Olmak
Bu program dahilinde görevleri yürütmeye başlamadan önce,
APHIS Veteriner Hekimlik Hizmetleri (VS) kanalıyla akredite olmak gereklidir.
Ulusal akreditasyon için tabloda verilen kriterler sağlanmalıdır ve diğer
eyaletlerde de çalışmak üzere yetki alınması gereklidir. Ulusal akreditasyon,
şartlar yerine getirilmek suretiyle, gerekli müsadeler verildikten sonra
lütfedilen ünvandır.
Oryantasyonun tamamlanması
Akredite olmak için aşağıdaki konuları içeren temel
oryantasyon tamamlanmalıdır;
Federal hayvan sağlığı yasaları, yönetmelileri ve tüzükleri
Eyaletler arası hayvan sevki için gereksinimler,
-
Hayvanların ihracat ve ithalat gereksinimleri,
Hayvan hastalıklarının kontrolü ve eradikasyonuna ilişkin USDA programları,
Hayvan hastalıkları teşhisi için laboratuvar desteği,
Etik ve mesleki mesuliyetler,
Akreditasyon talebinde bulunulan eyaletin hayvan sağlığı konusundaki hususları,
Eyalet inisiyatifleri, düzenlemeleri ve programları.
Veteriner Servisi (VS), bu temel oryantasyonu Veteriner
Fakültelerinde yada Veteriner Servisi bölge bürolarında vermektedir. Bir temel
oryantasyon programına katılım için gerekli işlemleri Veteriner Servis Bölge
Ofisleri yapmaktadır.
Akredite olmadan önce, APHIS Sorumlu Bölge Veteriner Hekimi
(AVIC) tamamlayıcı oryantasyon gerekli görebilir. Tamamlayıcı oryantasyon,
başvurunun yapıldığı eyalet için özel sağlık hususlarını kapsar.
Akreditasyon Başvurusu
Ulusal akreditasyon için Veteriner Servisi müracat formu
(Form 136A) doldurularak başvuru yapılır. Bu başvuru bölgedeki Veteriner Servisi
Bölge ofisine yapılır. Bu başvurudan önce,başvuru sahibi aşağıdaki hususları
yerine getirilmelidir;
Hayvanları fiziksel olarak muayene edebilecek ve sürü kontrolü yapabilecek
durumda olunmalıdır,
Yaygın hayvan ırklarını tanıyabilmelidir,
Brusellosis dövmelerini, buzağı dönemi aşılama küpelerini ve kulak küpelerini
okuyup anlayabilmelidir,
Diş muayenesi metoduyla hayvanlarda yaş tayini yapabilmelidir,
Kulak küpesi, dövme, sırt küpesi ve bileklik takabilmelidir,
Nakledilecek olan kümes hayvanlarında hastalık durumunu belirleyen sertifika
verebilmelidir,
Ülke içi ve dışı hayvan sevkiyatı için gerekli belgeleri eksiksiz
doldurabilmelidir,
Resmi mühürleri uygulayabilmelidir,
Çiftlik hayvanların nekropsisini bilmelidir,
Egzotik hastalık belirti ve lezyonlarını tanıyabilmelidir.
Hayvanlar için hastalık kontrol stratejisi planlayabilmelidir.
Brusella aşısı yapabilmeli ve aşı formunu tanzim edebilmelidir.
Kan alabilmeli ve sevk edebilmelidir.
Sığırlarda tüberkülin testi yapabilmelidir.
Hayvan hastalıklarının yayılmasını önlemek için temizlik ve dezenfeksiyon
planları hazırlayabilmelidir.
APHIS tarafından takibi yapılan hastalıkların (brusellosis, pseudorabies ve
tuberculosis) kontrol prosedürlerini izah edebilmelidir.
Ulusal Akreditasyon Bildirimi
Ulusal akreditasyonun verilmesinden evvel, Veteriner
Servisi, başvuru formundaki bilgilerin doğruluğunu ve gerekli şartların yerine
getirildiğini kontrol eder. Onaylanması halinde AVIC tarafından onaylama yazısı
gönderilir. Akreditasyona tabi işlemleri yürütmeden önce bu onay yazısının
alınması gereklidir. Ayrıca resmi akreditasyon sertifikası da verilir.
Akreditasyona Tabi Çalışmaların Diğer Eyaletlerde
Yürütülmesi
Ulusal olarak diğer eyaletlerde de çalışmak istenmesi
durumunda yeni bir başvuru yapılmasına gerek yoktur. Ancak Bölge Veteriner
Hizmetleri Ofisine durum bildirilmelidir. Bu durumda yeni eyalet için
tamamlayıcı oryantasyona katılınması gerekebilir. Diğer eyalette çalışmaya
başlamadan önce o eyaletin AVIC yetkilisinden onaylama yazısı alınması
gereklidir.
Akredite Veteriner Hizmetleri Standartları
Akredite veteriner hekim, kendisine verilen akredite
veteriner hekimliği yetkisi dahilindeki çalışmalarını sadece veteriner hekimin
lisansının verildiği veya yasal olarak veteriner hekimlik hizmetlerini
yürütmesine müsaade edilen eyalet içerisinde uygulayabilir. Bir akredite
veteriner hekim, akredite veteriner hekimlerin yapması gereken ve Federal
Yasalarla düzenlenmiş olan hizmetleri belirtilen yükümlülükleri ile birlikte
yürütür. Ayrıca O eyaletteki mesul (devlet yetkilisi) veteriner hekim tarafından
verilen programlara da uymakla yükümlüdür. İşlemleri yürütürken aşağıdaki
standartları sağlamalıdır.
a) Akredite veteriner hekim yürüttüğü test, muayene,
aşılama, yada kendisi tarafından, rutin sağlık bakım programları kapsamında
hayvanlara uyguladığı tedaviler hakkında, bunların sonucunu belirten sertifika,
form, kayıt yada raporu, rapor tarihinden 10 gün öncesine kadar bizzat muayene
etmediyse veremez. Bir akredite veteriner hekim bu tarz anormallik belirtisi
olan bir hayvanı, bir hastalığın varlığını yada yokluğunu belirleyecek klinik
bulguları tayin etmek üzere muayene eder.
1.
Rutin sağlık bakım programı kapsamında bir hayvan yada sürünün ilk iki muayenesi
akabinde, kendisi muayeneyi bizzat rapor tarihinden önceki 10 gün içerisinde
yapmadıkça Akredite veteriner hekim yürüttüğü test, muayene, aşılama, yada
kendisi tarafından, rutin sağlık programları kapsamında hayvanlara uyguladığı
tedaviler hakkında, bunların sonucunu belirten sertifika, form, kayıt yada rapor
veremez.
2.
Rutin sağlık bakım programı kapsamında bir hayvan yada sürünün üçüncü ve sonraki
muayeneleri akabinde, kendisi muayeneyi bizzat rapor tarihinden önceki 30 gün
içerisinde yapmadıkça Akredite veteriner hekim yürüttüğü test, muayene, aşılama,
yada kendisi tarafından, rutin sağlık bakım programları kapsamında hayvanlara
uyguladığı tedaviler hakkında, bunların sonucunu belirten sertifika, form, kayıt
yada rapor veremez
b. Bir akredite veteriner hekim, kesin ve tam olarak ve
ilgili olduğu hayvanı tam olarak tanımlamadıkça yada tanımlayana kadar ve
uygulanan muayene, test, aşılama yada tedavinin tarihleri ve sonuçları ve
geçerlilik süresi gösterilmeyen ve bizzat yapılmayan durumlarda bu paragrafın c
bendi hükümleri hariç tutulmak kaydıyla bir sertifika, form, rapor yada kayıt
veremez yada kullanılmasına izin veremez. Sertifika, form kayıt yada raporlar
verildiği tarihten itibaren 30 gün için geçerli ve sadece bu dokümanda
tanımlanan hayvana ait olarak verilir. Akredite veteriner hekim verdiği bu
dokümanın kopyalarını, Bölge Sorumlu Veteriner Ofisi tarafından kendisine
belirtilen tarzda ilgili yerlere iletir.
c. Bir akredite veteriner hekim başka bir akredite
veteriner hekimin yaptığı muayene, test, aşılama yada tedaviye ilişkin bir
sertifika, form, kayıt yada raporu aşağıdaki haller oluşmadıkça veremez.
i.
Muayene, test, aşılama yada tedavinin başka bir akredite veteriner hekim
tarafından uygulandığını, uygulayan veteriner hekimin adı, uygulama yeri ve
tarihi de belirtilmedikçe; ve
ii.
Testler bir laboratuvar tarafından yürütüldüyse bu laboratuvarın test raporunu
ve diğer detaylarını kendi belgesine ekleyerek yada bu belgeyi kendisinde
saklayıp bilgileri kendisi eklemedikçe
d) Bir akredite veteriner hekim resmi test, muayene, tedavi
ve aşılamaları yapacak ve numuneleri Federal ve Eyalet yönetmeliklerince ve
Bölge Sorumlu Veteriner Ofisince verilen talimatlar uyarınca belirlenen
laboratuvarlara sunacaktır.
e) Bir akredite veteriner hekim reaksiyonlu hayvanları
tanımlayacak yada tanımlamak için Bölge Sorumlu Veteriner Ofisince kendisine
verilen talimatlar uyarınca kulak küpesi yada benzer bir yöntem kullanarak
fiziksel olarak belirleyecektir.
f) Bir akredite veteriner hekim APHIS tarafından (CFR Bölüm
I kapsamında) takip edilen hastalıklardan birisine yada bulaşmaya yatkın başka
bir hastalık veya ABD de görülmeyen bir hastalık teşhis etmesi yada şüphelenmesi
durumunda derhal Bölge Sorumlu Veteriner Ofisine yada Eyalet Hayvan Sağlığı
yetkilisine bildirecektir.
g) Akreditasyon faaliyetlerini yürütürken, bir akredite
veteriner hekim, bulaşıcı hastalık taşıyan bir hayvanın hastalığının kendi
vasıtasıyla bulaşmaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
h) Bir akredite veteriner hekim Bölge sorumlu veteriner
hekimi tarafından kendisine iletilen yada Eyalet Hayvan Sağlığı bürosu
tarafından Bölge Sorumlu Veteriner Ofisi kanalıyla kendisine iletilen hayvan
hareketleri, hastalık takibi kontrolü ve giderilmesi prosedürlerine ilişkin
Federal ve Eyalet düzenlemelerini takip ederek bilgilerini güncellemekle
yükümlüdür.
i) Bir akredite veteriner hekim kullanımı için kendisine
verilen rapor, form sertifika, mühür dijital imza ve kulak küpesi, bileklik ve
benzeri tanımlama materyali ile benzeri resmi materyalin güvenliğinden ve uygun
şekilde kullanılmasından sorumludur. Yukarıda sayılanlardan kaybolan çalınan
veya uygunsuz yada sehven kullanımlardan Bölge Yetkili Veteriner Ofisini
haberdar etmekle yükümlüdür.
j) Akredite veteriner hekim, Bölge sorumlu veteriner
hekimi(ofisi), ihracat işlemlerinin gerektirmesi durumunda zaman kazanmak
amacıyla talimat vermesi ve laboratuvar test sonuçlarının bilahare sertifikaya
eklenmesini kabul etmesi halinde bir laboratuvardan edinilen test raporlarını
eklemeksizin (bu bölümün 91 kısmına göre) orijin sağlık belgesi verebilir. Bu
durumda akredite veteriner hekim sertifikanın üzerine laboratuvar sonuçlarının
bölge sorumlu veteriner hekimi tarafından bilahare ekleneceğini belirten bir eki
sertifikayla birlikte verir.
Kaynak: http//www.usda.gov
*Dr.Mustafa ALTUNTAŞ,TVHB Dergisi,2002,3-4
yayınlanmıştır
