TürkVet-Yazılar,Yabani Hayvan,İnsan,Zoonoz

Turkvet.Biz

Güncel		YAZILAR / YORUMLAR
		>Genel
		>Eğitim
		>Meslek politikaları
		>Tarım ve Hayvancılık politikaları
		>Hayvan yetiştirme ve ıslah
		>Gıda güvenliği ve halk sağlığı
		>Hayvan sağlığı
		>Hayvan refahı
		>Yaban hayatı
		>Çevre
		>AB Politika ve uygulamaları
		>Dünya Uygulamaları
		>Diğer Yazılar

Yabani Hayvan – İnsan – Zoonos Hastaliklar (I)
Veteriner Hekim Ramazan BOZTEPE
Yaban Hayatı Uzmanı

İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
I) Bulaşıcı Hayvan Hastalıklar (animal epidemic)
1.) Genel:
2.) Animal Epidemik Hastalıklar sınıflandırması:
3.) Hayvanlarin bulasici hastaliklarinin günümüzdeki anlami:
4.) Bulasici Hastaliklarla Mücadele – Uluslarasi Etkin Birimler:
4.1.) Dünya hayvan saglik Örgütü (OIE)):
4.2.) Avrupa birligi (Europäische Union)
4.3.) OIE yasal düzenleme:-Bulasici hastaliklarin listesi
II) Zoonos Hastaliklar
Genel:
2.) Zoonos hastaliklarin siniflandiralmasi:
2.1.) Reservoir olma durumlarina göre
2.2.) Yasam sikluslarina göre

3.) Zoonoslar ve bunlara neden olan Pathojenler:
3.1.) Viral Zoonoslar:
3.2.).Prion induzierte Zoonoslar:
3.3.) Bakterielle Zoonosen
3.4.) Parasitäre
3.5.) Acariose (Acari)
4.) Alfabetik sirasiyla bazi önemli Zoonos hastaliklar:
Literatür

GIRIS

Insanlarla Omurgali hayvanlar arasinda dogal yollardan birinden öbürüne bulasan hastalik ve enfeksiyonlardir.(WHO; 1958 - 59). Bu tanımlamadan da anlasilacagi üzere Zoonos hastaliklar sadece hayvandan insana gecen degil ayni zamanda insandan hayvanlara gecen hastaliklarida kapsamaktadir. Kaldiki her gecen gün yeni dogrularin tespit ve kesfedildigi günümüz bilim caginda bu tanimlamaninda yeniden masaya yatirilmasi gerektegi tartismalari yok degil.

Cagimiz itibariyle kabul gören bu tanimlama cercevesinde Zoonose hastaliklar üc genel gruba ayrilmaktadir. Bunlar sirasiyla:

1.) Zooanthroponosen: Hayvandan insana gecebilen enfeksiyonlar olarak tanimlanmaktadir. Ve en cok rastlanilan Zoonos hastalik bicimi olarak kabul edilmektedir. Ki ben bunun tipbi anlmada dogru bir tespit olmakla birlikte tipbi ethik anlamda yanlis bir tespit oldugunu düsünüyorum. Bu görüsümü asagida kisaca acimlamaya calisacagim.

2.) Anthropozoonosen: Insandan hayvanlara gecen hastaliklardir. Ve seyrek görülen zoonose hastalik bicimi olarak kabul edilmektedir. Bu da elbetteki tipbi anlamda dogru bir tespit ancak yine tipbi ethik anlaminda yetersiz bir tespit olarak kabul ediyorum.

3.) Diplozoonosen: Hayvanlardan insanlara ve insanlardan hayvanlara gecebilen hastaliklar olarak tanimlanmaktadir. Ve Zooanthroponoslardan sonra en cok görülen tip olarak kabul edilmektedir.

Fakat bilimsel tespit ve arastirmalarin geldigi boyut itibariyle elde edilen yeni epidemiyolojik bulgu ve tespitler Zoonose hastaliklarin bu klasik anlamdaki geleneksel tanimlamalardan hareketle ortaya konulmus olan siniflandirma ve kategorilerinin dogru olmadigi ortaya cikmistir.Yani Hayvanlarin hastalik tasiyicisi kategorisinde ele alindigi bir cok Zoonos hastaligin tasiyicisinin mesela su, toprak, bitki, gida ve yemmaddeleri oldugu ve buralardan omurgali canlinin infekte oldugu ortaya cikmis durumda. Bu nedenle yukarida bahsini ettigim Zoonose hastalik siniflandirmasina Saprozoonosen, Geozoonosen vb tanimlamalarin eklenmesi hicte yanlis bir tespit olmayacaktir. Yani bununla demek istedigim mikroorganizmalarin direkt kendileri tarafindan dogada ubiquiter olarak yayilan ve insan ve hayvanlar icin fakultativ pathojen olan hastaliklarin mevcudiyeti artik tartisma götürmez bir aciklikta ortaya konulmustur. Ve ben burada bir adim daha ileri gidip insan olarak dogada sebebiyet verdigimiz her türlüsünden zarar eylemleri sayesinde bu tür mikroorganizmalarin yasam alanlari bulduklari, mutasyonlara ugradiklarini bundan hareketlede biz insanlarin hayvanlara ve diger canlilara gecen zoonos hastaliklarda bas aktör olarak kabul edilmemiz gerektigini düsünüyorum.

Bu tespit ve düsünceme üc örnek ile acimlamak istiyorum:
1.Örnek:
SARS (EMERGING Zoonozlar; severe acute respiratory syndrom) hastaligi:
Eldeki bilimsel verilerden biliyoruz ki bu virus bilinen sekliyle yabani Zibet kedilerini ya da bir ihtimalle tarla faresini konakci olarak kabul etmektedir. Peki bu virus ne olduda bir anda (2002) insanlarda enfeksiyona sebebiyet verecek mutationu yasadi ve ayni zamanda mesela damlacik enfeksiyonu olarak insandan insana bulasan bir hastaliga dönüstü. Evet buna verilecek yanit kabülünde zorlansakta biz insanlarin egoismidir. Yani dünyanin bir cografyasinda (Asya ve Afrika ülkeleri basta olmak üzere) acliga ve yoksuluga mahkum edilmis insan topluluklarinin ve diger canlilarin yasamak zorunda birakildiklari yasam tarzlari (yeme aliskanliklari, hayvan ve insanlarin hijyenik olmayan ortamlarda ic ice yasamalari vb gibi) bu virusun biyoterör olarak bize dönmesine yol acti.
2.Örnek.
TB (Tuberkulose) hastaligi:
Biliyoruz ki bu hastalik bilinen en eski hastaliklardan olup yillarca bir cok dünya cografyasinda basarili mücadele yöntemleriyle etkisizlestirildigi seklindeki verilerle övündük. Peki ne oldu da bu hastalik yine tehlike anlaminda gündemlerimize geldi. Bunun yanitini vermek ne yazikki zor degil. Yine biz insanlarin kar amacli basi bos yönelimleri buna neden oldu. Yani piyasaya daha fazla kazanma hirsiyla sayisini bile artik bilmedigimiz cesitlilik ve formlarda antibiotik sürdük ve yine birilei ethik degerleri gözardi ederek kazanma hirsiyla i recetelerin en basini antibiotik isimlariyle süsledi ve elbetteki biz kullanicilarda kobay olmaya meyilli oldugumuzu saklamadan gönüllü alici ve kullanici olduk ve bunlada yetinmeyip himayemizdeki diger canlilarada uyguladik uygulattik. Peki ne oldu eldeki ilaclara mücadele ettigimiz bakteriyi ökdürmek bir yana zararlari etkilerini duruduracak konumunu bile yitirdi cünkü bu bakteri artik sayemizde bu ilaclara karsi savunma silhlini gelistirdi. Yani antibiotikleri bir resistens olustu.
3.Örnek:
Kus Gribi (H5N1-Virus; Influenza-A),
Zoonose bir hastalik olarak Kus Gribi hangi siniflandirmanin icine dahil edilecek konusu dünyadaki bir cok bilim institülerinde acik tartismalar seklinde yürütülmektedir.

Cagimizin dogal afetleri arasinda sayilan kus gribi ile mücadele ödedigimiz vergiler üzerinden yürütülmektedir. Kaldikki uluslararasi hukuk buna antiparentez acmak durumundadir. Cünkü en siradan hukuk kiztaplarinda bile zarar zarara neden olanlarca karsilanir demektedir. Ve biliyoruz ki kus gribine neden olan industrialise edilmis, toplu kamplarda en az maliyeti gida üretimine merkezlerine almis üreticiler bu hastaligin bas sorumlusu ve mimaridir. O halde mücadeleninde bu kesimlerce finanse edilmesi uluslararasi hukukun bir geregidir

Günümüzdeki kanatli industrisinin temelleri bundan 50 sene önce amerikada ki kimi üreticilerin köylü tipi saha yetistiriciliginin yerine daha az maliyetli, daha az emek gerektiren üretim ve yetistirme tarzini masaya yatirmalari ile atildi. Yani o dönemlerden baslamak suretiyle geleneksel kanatli yetistiriciliginin yerini penceresiz, uzun ve bir hapishaneyi andiran agirlar aldi. Ve böylece intensiv kanatli yetistiriciligi dogdu.

Zamanla fabrika binalarini andiran bu agirlar Ingilizcede „factory farning“ kavrami ile günlük yasamlarimizda yadsiyamadigimiz bir duruma geldi. Elbetteki bununlada yetinilmeyip sözde modern üretim methodu olarak lanse edilen bu üretim bicimleri sayesinde hayvanlar bir makina gibi görülmeye algilatilmaya baslandi ve bütün bunlarda daha az yemle daha düsük maliyetle söz konusu canlinin ete yumartaya dönüstürülmesi adi altinda yapildi.

Bu bahsi edilen agirlarda sayilari 300.000 lerle ifade edilen kümes hayvaninin (Tavukculuk sektörü)) mevcudiyetini nasil izah etmek gerekiyor. Bu nasil mümkün olabilmektedir? Bana göre bunun yaniti Amerikan tavuk yetistiricileri birliginin (National Chicken Council) sözde bilimsel deger olarak bizleri sundugu mesela tavuk basina 1097 cm2 lik alan vb lerinde aramak gerekmektedir. Yani bir tavuk icin ön görülen yasam alani! A4 boyutunda ki bir sayfa büyüklügünün bile altindaki bir hacim. Ne demek bu? Eger tavuk piyasa agirligina gelince kibildayamayacak ve diger gelisen tavuklarin et verim oranina zarar veremeyecek ve böylece biz insanlik daha az maliyetle ucuz et sahibi olacagiz. Ya da yumurta tavukculugunda hayvanlar yanyana üst üste dizayn edilmis demir kafeslerde daha az maliyetle daha ucuz yumurtayi biz tüketicilerin kahvalti sofralarina armagan edecek. Ve bu da biz insanligin ahlaki degerleri arasinda görünmez kilinacak!

Tabiki bu tespitlerim sadece bir kac politik ve ethik vurgu olarak algilanmalidir. Ben burada daha cok biyolojik tespitler üzerinde durmak istiyorum.

Intensiv kanatli yetistiriciliginin gelecek adina kalici üretim methodu olmadigini cok siradan bir mantik sorgulamasiyla ortaya koyabiliriz. Yani herseyden önce böylesi bir method fossil yakitlara ihtiyac duymaktadir. Yoksa isiklandirmalar, havalandirmalar ve de yem transportlari baska türlü nasil gerceklestirilebilir ki? Mesela bu anlamda insanlar tarafindan bir sekilde gida kaynagi olarak kullanilamaz durumda olan tane yemler hayvanlarin kemik, tüy ve diger vucut gelisimlerinde kullanilmak üzere yem olarak kullanilmaktadir. Ve cok iyi biliyoruz ki sirf bu cercevede bile kanatli beslenmesi icin yaptigimiz yatirim anlaminda daha az protein ve kullanilabilir gida elde ediyoruz. Üstelik böylesi yetistirme metodlarinin cevreye verdigi zararlar (kaynak sularda yol actigi kirlilik gibi) bir baska sorun. Yine böylesi üretim merkezlerinde mesela Ammonyak oranindaki yüksek rakamlarin hayvanlarda yol actigi strees benzeri durumlardan kaynakli hastaliklarla mücadelede kullanilan antibiotik kullanimlarinin geldigi ürkütücü boyut ve bunun yol actigi kamu sagligi sorunlari simdiden bir cok bilim cevresini gelecek adina düsündürmekte ve endiselendirmektedir.

Fakat bütün bu ve benzeri tespitlere rahmen özellikle gelismekte olan özellikle asya ülkelerinde bu anlamdaki üretim hizindan bir sey kaybetmiyor. Sonuc olarakta kus gribi, SARS gibi hastaliklarin bizleri sasirtmamasi gerekkiyor. Tabiki böylesi üretim bicimleri sadece kanatli yetistiriciligi ile de sinirli degil dömuz, koyun, sigir yetistiriciliginde de benzer uygulamalrin her gecen gün artigini biliyoruz.

Ottova üniversitesinden Virolog Early Brown`un Kanada``daki Kus gribi vakalariyla ilgili olarak „Intevsiv tavuk yetistiriciligi kus gribi virusunun yayilip gelismesinde cok uygun bir ortam yaratmaktadir“seklindeki tespiti ve yine bir cok uzman cevrenin tarimsal üretim bicimlerinin hayvanlardaki yasam alanlarini daraltmalarinin kus gribi ile ilskilendiren bilimsel tespitleri bizlere bilmemiz gereken bir cok ayrintinin ipuclarini vermektedir.

Ne ilginctir ki kus gribinin nedenlenlendirilmesi anlaminda dogal yetistirme metodlarinin ve de yabani ördeklerin kaynak gösterilmesi yine intensiv yetistirme sahibi ya da cevrelerce daha cok dillendirilmektedir. Fakat biz biliyoruz ki yabani kuslarda tespit edilen virus kural olarak daha az tehlikelidir. Yani bu virusun direkt kendisi hastalik kaynagi olarak cok az rol sahibidir.

Ya da baska bir deyisle; kus gribi virusunun virulent mutationlari dar alanlarda cok sayida hayvanin yetistirildigi birimlerde kendisini belirginlestirmektedir. Ve yapilan bir cok bilimsel istatistiki calismalardan biliyoruz ki yetistirme iskencehanelerinde ki hayvanlarda görülen virus pathojenitesi ayni genetik yapiya sahip dogal ortamlardaki hayvanlardan daha fazla. Ve kaldiki intevsiv yetistirme merkezlerinde siklikla görülen fare, sican vb hayvanlarin hastaligi yayma olanaklari dogal ortamlardan daha fazla.

Su an icin cagimizin en büyük tehlikelerinden birisi olarak kabul edilen kus gribi vakalarindan ölen ya da hastalanan insan sayisi oldukca az. Ve bunlarin infekte hayvanlarla kontakta olan kisiler olduklari varsayilmaktadir. Fakat burada bilinmesi gereken bu virusun insandan insana bulasmaya yol acacak mutationa ugrama tehlikesi oldukca mümkün bir durum arz etmektedir. Ki eger bu gerceklesirse ölümlerin yüz milyonlara ulasmasi su an icin engellenemeyecek bir realite olarak önümüzde durmaktadir.

Bu nedenledirki bir cok devlet ve hükümet bu tehlike karsisinda olanaklarini seferber etmis durumda. Mesela ABD kisa bir süre önce sirf kus gribi ile mücadele ve arastirmalara 8 milyar dolar ayirdigini biliyoruz. Ayrica yeterli sayida asi ve ilacin muhtemel bir epidemiyi engelleme amacli stoklandigini da biliyoruz. Ve daha bir cok baska devlette milyarlarca dolari asilama ve diger önlemlere ayirdigini biliyoruz.

Evet simdi vergilerimizden karsilanacak olan bu kaynaklar gercekte kanatli industrisine yönelik birer subvention olarak görmemiz icin yeterli aciklikta bilimsel veriye sahibiz. O halde hep söylendigi gibi gercekte karli olan dogal ortamlardaki yetistirme tarzlaridir. Cünkü harcanan bu kadar kaynak diger bir cok bilinen alanda oldugu gibi toplumsal ekonomik kayiplarimizdir.

Tabiki yukarida da dedigim gibi dogal ve cevresel zararlarin telafi edilmesine yönelik gelecekte yasanabilir bir dünya icin henüz bir plan yada programda mevcut degil. Fakat durum bu iken intevsiv hayvan yetistiriciligi halen tesvik ve prim görmekte, halbuki biliyoruz ki en mantikli cözüm bütün bu zararlarin vergilerini artirmak suretiyle böylesi yetistirme birimlerinin olusturdugu industruel sektörden alinmali bizler ya da hayvanlar bunun bedelini ödememelidir ve hic zaman kaybedilmeden dogal yetistirme yöntemleri tesvik edilmelidir.

Kuduz (Toolwut;Lyssa; Rabies;,Rage;), Kırım-Kongo Hemorajik Ateş (Krim-Kongo-Fieber; Crimean-Congo-Haemorrhagic-Fever, CCHF) ve benzeri daha bir cok zoonos hastaligin olus, ortaya cikis ve yayilma bicimlerini göz gönüne alarak benzer düsünce denklemi cercevesindeki bir degerlendirmeye tabii tutmak mümkün.

I) Bulaşıcı Hayvan Hastalıklar
(animal epidemic)

1.) Genel:
Hayvanlarin epidemik hastaliklari genel olarak bir pathojenin sebep oldugu, bulasabilen ve cabuk yayilabilen hastaliklar olarak tanimalanir. Normal hastaliklar ve bulasici hastaliklar bir cok ülkede cok kalin cizgilerle birbirinde kanun ve yönetmeliklerle ayrilmis ve bunlarin tek tek tanimlari yapilmistir. Ancak bu konuda uluslararasi tam bir konsensus saglandigini söylemek ne yazik ki mümkün degil. Mesela kedilerin bulasici hastaligi (Panleukopenie) yasal anlamda bir cok ülkede bu anlamda degerlendirilmektedir. Yani yasal bir regulasyona sahip degil

2.) Animal Epidemik hastaliklarin siniflandirilmasi:
Animal epidemik hastaliklar hastaliga sebep olan pathojenlere göre: Prionen- (Transmissible spongiforme Enzephalopathien,Bovine spongiforme Enzephalopathie, BSE); Viruslar (Mesela;. Kuduz); Bacterien (Mesela;. Brucellose); Mantarlar (Mesela. Krebspest) ve Paraziter Hastaliklar olarak cesitlilik gösterirler. Bunlarin disinda Tekhücreliler (Mesela; Toxoplasmose), Solucanlar (Mesela; Echinokokkose), Uyuz (Mesela; Varroose) ya da Insektler (mesela;. Hypodermose) bunlar arasinda en önemlileri olarak gösterilebilir

Animal epidemikler yayilmalarina göre de Enzootien (Belli bir bölgede ki görülme derecelerine göre); Epizootie ( ortaya ciktigi bölgenin disina yayilmalarina göre); Panzootie ( bir ülkeden bir baska ülkeye hatta bir kitadan bir baska kitaya yailmalarina göre) seklinde siniflandirilirlar.
Epzootiyolojik karekterlerine göre de siniflandirilirlar ki bu tür hastaliklarla mücadele cok önem tasimaktadir.

Buna göre:Geonosen ( Mesela; Listeriose), Gida kaynakli enfeksiyonlari (foodborne diseases, Mesela;-BSE); Aerosole (Mesela Tüberkülose); Kontakt enfeksiyonlar (Mesela; Virale Hämorrhagische Septikämie) vb. gibi.

3.) Hayvanlarin bulasici hastaliklarinin günümüzdeki anlami:
Insanlara bulasabilen hastaliklar anlaminda ki kayiplar ne yazikki her gecen gün yenileri ortaya cikmak suretiyle gündemlerimize gelmektedir.
Sadece hayvanlara bulasabilen hastaliklar anlaminda da cok büyük ekonomik kayiplara neden olmaktadir. Mesela 1997-1998 yillari arasinda Hollanda`da ortaya cikan domuz vebasi 2,3 Milyar Euro ve telef olan domuzlar anlaminda da 12 Milyon euro kayiba sebebiyet vermistir.

Hayvanlarin bulasici hastaliklarinin direkt ya da indirekt yarattigi zararlarin potensiyel gücü ne yazikki biyolojik silahlarin gelistirlmesi anlaminda da ilgileri üzerine cekmistir. Mesela ikinci dünya savasinda Ingiltere Anthrax virusu üzerinde yaptigi calismalar ve bunlarin yarattigi tahribat deney bölgesi olan Islanda da (Gruinard) ancak 1986 -.87 yillari arasinda giderilebildi. Bu bahsi edilen tarihe kadar söz konusu olan bölgeye ancak koruyucu elbise vb. önlemlerle ayak basilabiliyordu.Zoonos karekterli bulasici hayvan hastaliklarindan potensiyel biyolojik silah olarak -Memeli hayvanlarin cicek hastaligi, Tularemi, Brucellose, Rotz, Psittakose, Q-Fieber, Atlarin enzephalomyelitit- gibi hastaliklari sayilabilir.

4.) Bulasici Hastaliklarla Mücadele- Genel Metodlar – Uluslarasi Etkin Birimler:
Hastaliklarin yayilma yollari ve hastaliga yakalanmis hayvanlarin tespiti enfeksiyonlarla mücadelede en önemli veriler olmalari itibari ile hayvanlarin etkin bir kayit altina alinmalari cok büyük bir anlam tasimaktadir.

Animal Epidemik hastaliklarla mücadelede Avrupa Birligi (EU) icerinsinde ki ulusal mevzuatlar cok büyük önem tasimaktadir. Bunlar özet olarak „Bildirimi mecburi hastaliklar“ ve Ihbari mecburi hastaliklar olarak iki ana grupta tanimlanmaktadirlar ki bu da ilgili her birim icin baglayici hükümler icermektedir. Mesela; Bu anlamda mücadele yükümlülügü geregi her hayvan sahibi diagnos, therapie, bulasmayi önlemeye yönelik her türlü hijyenik önlem ve hatta söz konusu hayvani öldürme dahil kesinkez yükümlülükler tasir.
Bulasici hastaligin Epizootiyolojik karakterine göre alinmasi zorunlu tedbirler, devlet veteriner dairelerince alinir ve sinir ötesi vakalarda ayni daireler gümrük daireleri ile koordineli calismalar yürütürler. Tabiki burada gerek ulusal mevzuatlar ve gerekse birlik mevzuatlari bu hastaliklarla mücadelede tam bir uyum icerisinde yapilmaktadir diyebiliriz.

4.1.) Dünya hayvan saglik Örgütü (OIE (Office International des Epizooties)):
Avrupa birligi disinda bu tür hastaliklarla mücadelede Dünya hayvan saglik örgütü (Office International des Epizooties, OIE) cok aktif ve etkili bir mücadele yürütmektedir.
Bu Örgüt Animal Epidemik hastaliklari iki liste olarak mercek altina almaktadir.

Liste-A:
Bu grup altinda 15 tane hastalik bildirimi/Ihbari mecburi hastaliklar olarak verilmektedir. Bunlar: Sap Hastaligi, Vesikuläre Domuz hastaligi, Kücük Gevis Getiren Hayvanlarin Vebasi, Lumpy-Skin-Hastaligi, Mavi Dil Hastaligi, Afrika At Vebasi, Klasik Domuz Vebasi, Newcastle Hastaligi, Stomatitis Vesicularis, Sigir Vebasi, Ineklerin Akciger Enfeksiyonu, Rifttal-Hummasi, Koyun ve Kecilerin Cicek Hastaligi, Afrika Domuz Vebasit ve Kanatli Vebasi.

Liste-B:
Bu liste de 93 hastalik ismi yer almakta ki ekonomik zararlar disinda hayvanlarin serbest dolasimi vb gibi konular da cok büyük kistlamalar söz konusu degil. Bu hastaliklar asagida ayrintilari ile verilmistir.
4.2.) Avrupa birligi (Europäische Union)
Avrupa birligi bu tür hastaliklarla mücadeleyi iki liste olarak tanimlamaktadir.
Ihbari mecburi hastaliklar:. Bulasici hastalik süphesi durumlarindaki aktiviteleri kapsar
Bildirmi mecburi hastaliklar: Bulasici hastalik tespiti durumlarindaki aktiviteleri kapsar.
Avrupadaki bazi ülkelerden kontrol edilen hastaliklar (Ihbari mecburi hastaliklar ve bunlarin yasal statüleri:kisaca asagidaki gibi verilebilir:

4.3.) OIE yasal düzenleme:-Bulasici hastaliklarin listesi (Almanya, Avusturya und Isvicre (AP = Ihbari mecburi, MP = Bildirimi mecburi Ü = Kontrol, Gr. = Gruppe D=Almanya, A=Avusturya, CH= Isvicre)
Infeksiyon	Hayvan cinsi	Etken	Zoonose	Status D	Status A	Status CH
Acarapidose	Arilar	Acarapis woodiAcarapis woodi	hayir	yok	AP	Gr. 4
Actinobacillose der Schweine	domuz	A. pleuropneumoniae	hayir	yok	yok	Gr. 3
Affenpocken	Maymun	1 Orthopoxvirus simiaeOrthopoxvirus simiae	evet	AP	yok	yok
Afrikanische Pferdepest	At	1 African Horse SicknessAfrican Horse Sickness Virus	hayir	AP	AP³	Gr. 1
Afrikanische Schweinepest	Domuz	Afrikanisches Schweinepest-Virus	hayir	AP	AP⁴	Gr. 1
Ansteckende Blutarmut der Einhufer	Atlar	Equine infectious anemia virus	nein	AP	AP⁴²	Gr. 2
Ansteckende Blutarmut der Lachse	Baliklar	Infectious Salmon Anemia Virus	hayir	AP	AP⁵	Gr. 2
Ansteckende Gebärmutterentzündung	Atlar	T. equigenitalis	hayir	MP	yok	Gr. 3
Ansteckende Schweinelähmung	Domuzlar	1 TeschovirusPorcines Teschovirus	hayir	AP	AP	Gr. 4
Aujeszkysche Krankheit	Birden fazla	1 Porcines HerpesvirusSuid Herpesvirus 1	hayir	AP	AP⁶	Gr. 2
Bienenbeutenkäferbefall	Arilar	5 Aethina tumidaAethina tumida	hayir	AP	AP	Gr. 4
Befall mit der Tropilaelaps-Milbe	Arilar	5 Tropilaelaps clareaeTr. clareae und Tr. koenigerum	hayir	AP	AP	Gr. 4
Beschalseuche Beschälseuche	Atlar	3 Trypanosoma equiperdumTrypanosoma equiperdum	hayir	AP	AP	Gr. 2
Bläschenausschlag der Pferde	Atlar	1 Equines Herpesvirus 3 Equines Herpesvirus 3	hayir	yok	AP	yok
Blauzungenkrankheit	gevisgetirenler	1 BlauzungenvirusBlauzungenvirus	hayir	AP	AP	Gr. 1
Borna-Krankheit	At ve Koyun	1 BornaBornavirus	tartisilan	MP	AP	yok
BHV-1-Infektion (IBR-IPV	Sigirlar	1 Bovines Herpesvirus 1Bovines Herpesvirus 1	hayir	AP	AP⁸	Gr. 2
Bösartiges Katarrhalfieber	sigirlar	1 Bovines Herpesvirus 3Bovines Herpesvirus 3	hayir	MP	yok	Gr. 4
Bovine Virusdiarrhoe	sigirlar	1 Bovines VirusdiarrhoeBovines Virusdiarrhoe-Virus	hayir	AP	AP	Gr. 4
Brucellose der Rinder	sigirlar	2 Brucella abortus Brucella abortus	evet	AP	AP	Gr. 2
Brucellose der Schafe und Ziegen	Koyun keci	2 Brucella melitensisBrucella melitensis	evet	AP	AP	Gr. 2
Brucella-ovis-Infektion	Koyun	2 Brucella ovisBrucella ovis	hayir	yok	AP	Gr. 3
Brucellose der Schweine	Domuzlar	2 Brucella suisBrucella suis	evet	AP	AP	Gr. 2
Campylobacteriose	Bircok	2 CampylobacterCampylobacter ssp.	evet	MP	AP	Gr. 4
Caprine Arthritis-Enzephalitis	Keciler	1 Caprines ArthritisCaprines Arthritis-Encephalitis-Virus	hayir	yok	yok	Gr. 2
Chinaseuche (RHD)	Tavsanlar	Rabbit hemorrhagic disease virus	hayir	yok	yok	Gr. 4
Chlamydienabort	Koyun keci	2 Chlamydophila abortusChlamydophila abortus	evet	MP	yok	Gr. 4
Chlamydiose	Bir cok	2 ChlamydophilaChlamydophila spp.	evet	MP	AP	Gr. 3
Ebola	Maymun	1 EbolaEbolavirus	evet	AP	yok	yok
Echinokokkose	Bir cok	5 EchinococcusEchinococcus ssp.	evet	MP	Duruma göre	Gr. 4
Enzootische Hämorrhagie der Hirsche	Karaca	Epizootic hemorrhagic disease virus	hayir	AP	yok	Gr. 4
Enzootische Leukose der Rinder	Sigirlar, Büffel	1 Bovines LeukämieBovines Leukämie-Virus	hayir	AP	AP	Gr. 2
Enzootische Pneumonie der Schweine	Domuzlar	Mycoplasma hyopneumoniae	hayir	yok	yok	Gr. 3
Equine Arteriitis	Atlar	1 Equine arteriitis Equine arteriitis virus	hayir	MP	yok	Gr. 4
Euterpocken des Rindes	Sigirlar	1 Parapoxvirus bovis 2 Parapoxvirus bovis 2	evet	MP	yok	yok
GeflugelcholeraGeflügelcholera	Kuslar	2 Pasteurella multocidaPasteurella multocida	hayir	yok	AP	yok
GeflugelpestGeflügelpest („Vogelgrippe“)	Kuslar	1 Aviäres InfluenzaAviäres Influenzavirus	evet	AP	AP	Gr. 1
Faulbrut	Arilar	2 PaenibacillusP. larvae (Amerikanische) M. pluton (Europäische)	hayir	AP yok	AP yok	Gr. 3 Gr. 3
Frühlingsvirämie der Karpfen	Baliklar	1 Rhabdovirus carpioRhabdovirus carpio	hayir	yok	yok	Gr. 4
Hypodermose	Sigirlar	5 HypodermaH. bovis, H. lineatum	hayir	ohne	AP²²	Gr. 3
Infektiose AgalaktieInfektiöse Agalaktie	Schafe, Ziegen	2 MycoplasmaMycoplasma ssp.	hayir	yok	yok	Gr. 2
Infektiöse Bursitis der Hühner	Tavuklar, Hindiler	Infectious bursal disease virus	hayir	MP	MP²³	ohne
Infektiöse Hämatopoetische Nekrose	Baliklar	Infectious hematopoietic necrosis virus	hayir	AP	AP⁵	Gr. 2
Infektiöse Laryngotracheitis	Tavukalar	1 Huhner-Herpesvirus 1Hühner-Herpesvirus 1	hayir	MP	MP²³	Gr. 3
Infektiöse Pankreasnekrose	Baliklar	Virus der infektiösen Pankreasnekrose	hayir	MP	yok	Gr. 3
Koi-Herpesvirusinfektion	Baliklar	1 Koi-HerpesKoi-Herpesvirus	hayir	AP	yok	yok
Krebspest	Krepsler	4 AphanomycesAphanomyces astaci	hayir	yok	yok	Gr. 3
Kryptosporidiose	Bir cok	3 CryptosporidiumCryptosporidium ssp.	evet	yok	Duruma göre	Gr. 4
Leptospirose	Bir cok	2 LeptospiraLeptospira ssp.	eve	MP	Duruma göre	Gr. 3
Listeriose	Bir cok	2 Listeria monocytogenesL. monocytogenes	eve	MP	Duruma göre	Gr. 4
Lumpy-skin-Krankheit	Gevis getirenler	1 Capripoxvirus bovisCapripoxvirus bovis nodularis	hayir	AP	AP⁴²	Gr. 1
Lungenadenomatose	Koyun keci	1 BetaretroBetaretrovirus	hayir	yok	yok	Gr. 4
Lungenseuche der Rinder	Sigirlar	2 Mycoplasma mycoidesMycoplasma mycoides	hayir	AP	AP	Gr. 1
Lungenseuche der Ziegen	Keciler	2 Mycoplasma capricolumMycoplasma capricolum	hayir	yok	yok	Gr. 4
Maedi	Koyun keci	1 MaediVisnaMaedi-Visna-Virus	hayir	MP	yok	Gr. 4
Marek-Krankheit	tavuklar	1 Huhner-Herpesvirus 2Hühner-Herpesvirus 2	hayir	MP	MP	yok
Maul- und Klauenseuche	Equiden	1 Maul-und-KlauenseucheMaul-und-Klauenseuche-Virus	evet	AP	AP	Gr. 1
Milzbrand	Bir cok	2 Bacillus anthracis Bacillus anthracis	evet	AP	AP	Gr. 2
Myxomatose	tavsan	Leporipoxvirus myxomatosis	hayir	yok	yok	Gr. 3
Neosporose	Sigir, köpek	3 Neospora caninum Neospora caninum	hayir	yok	yok	Gr. 4
Newcastle-Krankheit	kuslar	1 Newcastle-DiseaseNewcastle-Disease-Virus	evet	AP	AP	Gr. 1
Orf (Ecthyma contagiosum)	Kyun keci	1 Parapoxvirus ovisParapoxvirus ovis	hayir	MP	yok	yok
Paratuberkulose	Gevis getirenler	M. paratuberculosis	tartismali	MP	AP	Gr. 4
Pest der kleinen Wiederkäuer	Koyun keci	Peste des petits ruminants virus	hayir	AP	AP	Gr. 1
Pferdeenzephalomyelitis	atlar	1 AlphavirusAlphaviren	evet	AP	AP	Gr. 2
Pockenseuche der Schafe und Ziegen	Koyun keci	1 Capripoxvirus ovisCapripoxvirus ovis und caprae	hayir	AP	AP	Gr. 1
Proliferative Nierenkrankheit der Fische	Baliklar	2 TetracapsuloidesT. bryosalmonae	hayir	yok	yok	Gr. 4
PRRS	domuzlar	1 PRRSPRRS-Virus	hayir	yok	yok	Gr. 2
Psittakose	Papaganlar	2 Chlamydophila psittaciChlamydophila psittaci	evet	AP	AP	Gr. 3
Pseudotuberkulose	Schafe, Ziegen	C. pseudotuberculosis	hayir	yok	yok	Gr. 4
Q-Fieber	Gevis getirenler	2 Coxiella burnetiiCoxiella burnetii	evet	MP	yok	Gr. 3
Raude Räude	Bir cok	5 SarcoptesSarcoptes scabiei	evet	yok	AP	Gr. 3
Rauschbrand	Gevis getirenler	2 Clostridium chauvoeiClostridium chauvoei	hayir	AP	AP	Gr. 3
Rhinitis atrophicans	Domuz	2 Pasteurella multocidaPasteurella multocida u.a.	hayir	MP	yok	yok
Rifttalfieber	Gevis getirenler	1 Rift Valley feverRift Valley fever virus	evet	AP	AP	Gr. 1
Rinderpest	Sigirlar	1 Rinderpest Rinderpestvirus	hayir	AP	AP	Gr. 1
Rotz	Atlar	2 Burkholderia mallei Burkholderia mallei	evet	AP	AP	Gr. 2
Salmonellose	Bir cok	2 Salmonella Salmonella ssp.	evet	MP	tartismali	Gr. 3
Salmonellose der Rinder	Sigirlar	2 Salmonella Salmonella ssp.	evet	AP	tartismali	Gr. 3
SaugerpockenSäugerpocken	Bir cok	1 Orthopoxvirus Orthopoxvirus ssp.	evet	MP	MP	yok
Schweinepest	Domuzlar	1 SchweinepestSP-Virus	hayir	AP	AP	Gr. 1
Stomatitis papulosa	sigirlar	1 Parapoxvirus bovis 1Parapoxvirus bovis 1	nein	MP	yok	yok
Stomatitis vesicularis	Equiden	1 Vesicular stomatitisVesicular stomatitis virus	evet	AP	AP⁴	Gr. 1
Tollwut	Bir cok	1 RabiesRabiesvirus	evet	AP	AP	Gr. 2
Toxoplasmose	Bir cok	3 Toxoplasma gondiiToxoplasma gondii	evet	MP	Tartismali	Gr. 4
Transmissible spongiforme Enzephalopathien (z. B. BSE)	Bir cok	1 PrionPrion	tartismali	AP	AP	Gr. 2
Transmissible Gastroenteritis	Domuzlar	1 TGESchweine-Coronavirus 1	hayir	MP	yok	Gr. 4
Trichinellose	Domuzlar	5 Trichinella Trichinella ssp.	evet	tartismali	tartismali	Gr. 4
Trichomonadenseuche	Sigirlar	2 TritrichomonasTritrichomonas foetus	hayir	AP	AP⁴	Gr. 2
Tuberkulose	Bir cok	2 MycobacteriumMycobacterium ssp.	evet	MP	tartismali	Gr. 2
Tuberkulose der Rinder	Sigirlar	2 Mycobacterium bovisMycobacterium bovis	evet	AP	AP	Gr. 2
TularamieTularämie	Tavsanlar	2 Francisella tularensisFrancisella tularensis	evet	MP	yok	Gr. 4
Varroose	Arilar	5 Varroa destructorVarroa destructor	hayir	yok	AP	Gr. 4
Vesikuläre Schweinekrankheit	Domuzlar	Swine vesicular disease virus	ja	AP	AP	Gr. 1
Vibrionenseuche	Sigirlar	2 Campylobacter fetusCampylobacter fetus	hayir	AP	AP	Gr. 2
Verotoxin-bildende Escherichia coli	Bir cok	2 Escherichia coliEscherichia coli	evet	MP	tartsmali	yok
Virale Hämorrhagische Septikämie	Baliklar	Viral hemorrhagic septicemia virus	hayir	AP	AP	Gr. 2
Visna	Koyun keci	1 Maedi-VisnaMaedi-Visna-Virus	hayir	MP	yok	Gr. 4
Vogelpocken	kuslar	1 AvipoxAvipoxvirus ssp.	hayir	MP	MP	yok

II) ZOONOS HASTALIKLAR

1.) Genel:

Zoonos (zoon (canli) - nosos (Hastalik)) yunanca bir kelime olup hayvandan insana ya da insan dan hayvanlara gecebilen enfeksiyöz hastaliklar demektir. Bu anlamdaki ilk bilimsel tanimlama 1959 yilinda Dünya Saglik Örgütü tarafindan yapilmis olup hastalik ve bulasici hastaliklarin dogal yollardan insana ve baska omurgali hayvanlara gecebilen hastaliklar seklinde sinirli bir tanimlama seklinde yapilmistir.

Fakat günümüzde Zoonos tanimi bulasma ve bulastiran canli anlaminda sinirli bir tanimlama bicimi olmaktan cikmistir.

Gerek bir cok Zoonos hastaligin diagnosundaki zorluklar ve gerekse bir cok ülkede bazi Zoonoslarin ihbari mecburi hastaliklardan sayilmamasi nedeniyle bu hastaliklarin Inzidenz ve Prevalenz`lerine tahmin etmek oldukca zor olmaktadir.

Bu tür hastaliklara yakalanma olasiliklari pathojenin görülme sikligi ve söz konusu mesela hayvanlarla olan direkt temas etme durumu ile direkt iliskilidir

Burada beslenme aliskanliklarinin Zoonoslarin ortaya cikmasinda önemli bir faktör olduklarinida eklemek gerekir. Mesela müslüman ve yahudilerde Zysticercose görülme sikligi hristiyanlara göre azdir cünkü bu topluluklar domuz eti yemezler. Toxoplasma nin prevalenze ingilizler de fransizlara göre daha düsüktür cünkü ingilizler cig ya da kizartilmis ete daha az rahbet ederler.

Salmonellose bilindigi gibi daha cok gida maddeleri (yumurta, süt ürünler, beyaz et) ile bulasir ve bu yüzden en cok görülen Zoonos hastaliktir. Mesela gidalarin yüksek isilarda muhafaza edilmeleri salmonellanin üreme ve cogalmasina neden olur.

Organtranplantationlari sonucu bu tür hastaliklarin bulasma sekilleri göstermeleri de burada önem tasimaktadir . Mesela 2005 yilinda ispanyada bir kadin da kuduza rastlanmasi ve sonraki tetkiklerde bir hindistanli kadindan alinan bir cok organ naklinin sebeb oldugu ortaya cikti.

Immunkompetet insanlarda bu anlamda Zoonos hastaliklar riski gruplari arasinda sayilirlar. Mesela Aids hastalari, yasli ve cocuk yastaki insanlar.Gebe kadinlarda ayni sekilde tehlike altindaki gruplardan sayilirlar. Özellikle Fötus bu anlamda tehlike altindadir.

Bazi meslek gruplari mesela; veterinerler, ciftciler yine ayni sekilde zoonos tehlikesi altindadirlar.

Yabani hayvanlarda Zoonoslar anlaminda tehlike olustururlar Cünkü bir cok ülkede bu anlamda gerek kontroller ve gerekse transportlardaki yetmezlikler bu anlamda tehlike olusturmaktadir.

Hayvan ve hayvansal ürünlerle temasta olan herkes bu anlamda hastalik tehlikesi altindadir.

Zoonoslarin önlenmesi insanlar arasindaki bulasma önlemlerinden farkli degildir. Burada azami hijyen en önemli önlem olarak görülmektedir. (ahirlarin temizligi, ellerin yikanmasi, giyeceklerin desinfektionu gibi)

Tuberküloz ve parazitlerle mücadele gibi bir cok rutin mücadele de zoonoslardaki görülme sikligini azaltacaktir.

Saglikli görülen bir hayvanin da zoonos bir hastaligin tasiyicisi olacagi hic akildan cikarilmamalidir.

Bulasmayi önleme amacli arastirmalarda bir cok hastalik ile ilgili ilginc ve kalici tedbirler gelistirmis ve gelistirmektedir. Mesela Yersiniose deki konakcilar araciligiyla bulasmanin olabilecegi ve bu sekilde Pandemielerin olusabileceginin tespitinde deki önlemler gibi

Yine hepimizin bildigi kedi ile insan arasinda asyada görülen SARS (akciger hastaligi, Coronavirus) hastaligindaki virusun mutation özellik kazanmasi önce kediden insana daha sonra da insanlar arasinda yayginlasmasi ya da Kus gribinin ileride böyle bir tehlike gösterme ihtimali gözden kacirilmamasi gereken en basit örneklerdir.

Günümüzde Insan-Hayvan öznelinde karsilikli bulasabilen yaklasik 200 hastalik bilinmektedir.Bu anlam daki Pathogeniteye (yunanca pathos = „hastalik“; gennan = „olusturan, yapan“) sebep olan etmenler: Prionen (eng. Proteinaceous Infectious particle), Viren(Virus), Bacterien (Bacteria), Mantarlar (deut. Pilze, lat. Fungi), Protozoen (griech. Protozoon), Helminthen (solucanlar, Vermes), Arthropoden ((Eu-)Arthropoda)

2.) Zoonos hastaliklarin siniflandiralmasi:

2.1.) Reservoir olma durumlarina göre (Reservoir-, Esas-, Ara-, Transport-, (Paratenik-Toplayici) Yan-, Tesadüf-, Yanlis-, ve Son konakcilar) olma temelinde cesitli gruplara ayrilir

2.1.1.) Zooanthroponoslar:

Hayvandan insana gecen enfeksiyonlar. Mesela; Toxocara canis

2.1.2) Anthropozoonoslar:

Insandan hayvana gecebilen enfeksiyonlar. Mesela; Entamoeba histolytica

2.1.3.) Amphixenoslar:

Hem insandan hayvana hemde hayvan dan insana gecebilen enfeksiyonlar. Mesela: Taenia saginata

2.2.) Yasam zyklus larina göre:

bu baslik altinda kisaca asagidaki gibi siniflandirilir:

2.2.1.) Direkte (ortho) Zoonose

Burada söz konusu olan Zoonos hastaliklar direkt kontakt ya da mechanik Vektor ler araciligi ile bir Vertebrat tan diger bir Vertebrat a gecer. Mesela; Sarcoptes scabie.

2.2.2.) Zyklozoonos lar:

Bu tür zoonoslarda pathojen degisik ara konakcilar arasinda ki yer degisiklikleri seklinde görülür ve son konakci yine Vertebrat lardir. Bu bulasma sekli da ha cok heteroxen Zyklus sahibi parasiter pathojen lerde gözlenir

2.2.3.) Metazoonos lar:

Bu bulasma seklinde pathojen degisik konakcilar arasinda sürekli bir yer degistirmeyi yasamak zorunda ve ara konakci bir Invertebrattir.

2.2.4.) Saprozoonoslar:

Burada dikkat cekici olan konakcilarin hayvan olmayisidir. Konakci olarak daha cok Bitkiler, toprak ve su gözlemlenir. Mesela; Ancylostoma, Giardia intestinalis.

2.2.5.) Latentzoonoslar

Bulasma daha cok mesela et yoluyla olusur. Pathojen burada arakonakcida da hastalik symptomlarina neden olur.

3.) Zoonoslar ve bunlara neden olan Pathojenler:

3.1.) Viral Zoonoslar:

          FSME (FSME, engl. tick-borne encephalitis, TBE, Frühsommer-Meningitiserkrankung)

          Hanta-Virose (Bunyaviridae ailesinden olup. humanpathogenen türlerinden Hantaan-Virus, Puumala-Virus, (Dobrava-Belgrad-Virus, Seoul-Virus, Korea-Fieber-Virus kapsar)

          Japon Encephalitis (Tropikal bir hastaliktir)

          Lymphozytäre Choriomeningitis

          Sap hastaligi (MKS)

          Kuduz (grich.Lyssa, lat. die Rabies , franz. Rage, deut. Tollwut)

          Kus Gribi (HPAI, Highly Pathogenic Avian Influenza, Variante A/H5N1)

          Caliciviren (Norwalk-like, Noro-Viren)

          Humane Rotavirus

3.2.).Prion induzierte Zoonoslar:

          Transmissible spongiforme Enzephalopathie (TSE), BSE (Bovine spongiforme Enzephalopathie), Scrapie (Paraplegia enzootica)

3.3.) Bakterielle Zoonosen

          Campylobacter-Enteritis (en cok görüleni; Campylobacter jejuni)

          Bartonellosen

          Borreliose

          Brucellose

          Leptospirose

          Listeriose

          Anthrax (Milzbrand, sarbon)

          Pest: (lat. pestis = Seuche, bulasici, veba)

          Psittakose (Ornithose)

          Erysipelothrix rhusiopathiae (Rotlauf)

          Salmonellose

          Tuberkulose

          Tularämie

          Q-Fieber (Balkan-Grippe)

          Zoonotische Mykosen

          Trichophytie

3.4.) Parasitäre Zoonosen

          Anisakidae

          Cryptosporidiose

          Zystizerkose

          Toxoplasmose

          Protozoa

          Babesiose

          Chagas-Krankheit (süd amerika hastaligi olarakta bilinir;Trypanosomiasis),

          Cryptosporidiose

          Encephalitozoonose

          Giardiasis

          Leishmaniose

          Sarcocystiose

          Toxoplasmose

          Helminthen

          Anisakiasis

          Ankylostoma

          Askariasis

          Bethriozephalose

          Dirofilaria

          Dipylidiasis

          Echinokokkose

          Fasciolosis

          Schistosomiasis

          Teaniasis

          Toxocariasis

          Trichinose

          Zysticercose

          Insekten

3.5.) Acariose (Acari)

          Sarcoptes

          Chorioptes

          Cheyletiella

          Psoroptes

4.) Alfabetik sirasiyla bazi önemli Zoonos hastaliklar:

A

Acariasis

Affenpocken

Alveoläre Echinokokkose

Anisakiasis

Ausbreitung von Influenza A/H5N1

Australische Enzephalitis

B

Bartonellose

C

Chagas-Krankheit

Cheyletiellose

Chikungunya-Fieber

Chlamydienabort

Colorado-Zeckenfieber-Virus

D

Denguefieber

Dermatophytose

Dipylidiasis

E

Echinokokkose

Encephalitozoonose

Enzootische Streptokokkenmeningitis der Schweine

Erysipeloid

F

Fasziolose

Fischtuberkulose

Frühsommer-Meningoenzephalitis

G

Gelbfieber

Giardiasis

Giardiose des Hundes

H

Hasenbrucellose

Hepatitis E

Herzwasserkrankheit

Hundebrucellose

J

Japanische Enzephalitis

K

Katzenpocken

Kopfräude der Katze

Kuhpocken

L

Leptospirose

Loiasis

Looping Ill

Lyme-Borreliose

Lymphozytäre Choriomeningitis

M

Maul- und Klauenseuche

Meerschweinchenräude

Melkerknoten

Milzbrand

N

Nekrotisierende Darmentzündung der Saugferkel

Neuroborreliose

O

Ohrräude

Orf (Krankheit)

Ornithose

Östliche Pferdeenzephalomyelitis

P

Pest

Q

Q-Fieber

R

Rattenbissfieber

Räude der Ratte

Rifttalfieber

Rinderbrucellose

Rocky-Mountains-Fleckfieber

Rote Vogelmilbe

S

Salmonellose

Schaf- und Ziegenbrucellose

Schweinebrucellose

Scrapie

Sporotrichose

Spulwurmbefall der Katze

St.-Louis-Enzephalitis

Stomatitis papulosa

Stomatitis vesicularis

T

Tick-borne encephalitis

Tollwut

Toxocariasis

Trichinellose

Tuberkulose

Tuberkulose der Rinder

Tularämie

V

Venezolanische Pferdeenzephalomyelitis

Vesikuläre Schweinekrankheit

Vogelgrippe

W

Westliche Pferdeenzephalomyelitis

Y

Yersinia pseudotuberculosis

Yersiniose

Literatur:

 Wolfgang Bisping: Kompendium der staatlichen Tierseuchenbekämpfung. Stuttgart: Enke 1999, ISBN 3-7773-1423-4

 Thomas Blaha: Angewandte Epizootiologie und Tierseuchenbekämpfung. Urban & Fischer, München, 1988. ISBN 3334002047

 Arnulf Burckhardt: Grundlagen der Tierseuchenbekämpfung. Enke-Verlag Stuttgart, 1992. ISBN 3432280815

 Hans J. Selbitz und Wolfgang Bisping: Tierseuchen und Zoonosen. Gustav Fischer Verlag Jena, 1995. ISBN 3334609553

 H. Krauss, A. Weber, M. Appel, B. Enders, A. v. Graevenitz, H. D. Isenberg, H. G. Schiefer, W. Slenczka, H. Zahner: Zoonosen. Von Tier zu Mensch übertragbare Infektionskrankheiten. 3. Auflage. Deutscher Ärzte-Verlag, Köln 2004, ISBN 3-7691-0406-4

 "Haltung der Bännetkänguruh in der Europa, 2000,.R.Boztepe

 „Chance der LUCHSE zum Rückehr in Heimat (Südhessen, Odenwald),.R.Boztepe

Güncel

Yeni Sayfa 1